Khi nào Việt Nam lại thấy nhật thực?

Vì sao có nhật thực?

Nguồn tham khảo

1. NASA Eclipse Web Site (F. Espenak, NASA GSFC) – Solar Eclipses 1991–2080 theo thập kỷ — Ngày, giờ cực đại, loại, độ lớn của từng lần; dùng để đối chiếu danh sách mô phỏng tự tính. 02/08/2027 toàn phần dài 6 phút 23 giây trên đường trung tâm.
2. NASA Eclipse Web Site – Bảng tọa độ vệt nhật thực (SEpath) — Vệt toàn phần 24/10/1995 rộng khoảng 75 km, qua miền Nam Việt Nam lúc 04:09–04:15 giờ quốc tế; các vệt 02/08/2027 (rộng tới 258 km), 02/10/2024, 20/04/2023, 11/04/2070, 27/01/2074, 24/07/2074 và các vệt khác qua châu Á 1998–2063.
3. NASA Eclipse Web Site – Catalog of Solar Eclipses 2001–2100 và Five Millennium Catalog — Mỗi năm ít nhất 2, nhiều nhất 5 lần nhật thực; thế kỷ 21 có 224 lần; toàn phần dài nhất thế kỷ 21 là 22/07/2009 (6 phút 39 giây), thứ hai là 02/08/2027 (6 phút 23 giây).
4. NASA Eclipse Web Site – Eclipses and the Moon's Orbit — Quỹ đạo Mặt Trăng nghiêng trung bình 5,145°; hai nút; tâm hai mùa nhật thực cách nhau trung bình 173,3 ngày; đường nút quay một vòng hết 18,6 năm.
5. Espenak, F. & Meeus, J. (2006). Five Millennium Canon of Solar Eclipses, NASA/TP-2006-214141 — Yếu tố Bessel dùng để kiểm giờ tiếp xúc; bán kính Mặt Trăng, Mặt Trời dùng trong mô phỏng; công thức ΔT.
6. NASA Science – Eclipse Safety — Kính râm thường dù tối mấy cũng không an toàn; dùng kính chuẩn ISO 12312-2 hoặc chiếu ảnh qua lỗ kim; chỉ bỏ kính khi Mặt Trời bị che kín, đeo lại ngay khi Mặt Trời vừa ló ra; nhật thực một phần, hình khuyên thì không lúc nào được nhìn thẳng.
7. American Astronomical Society – Eye Safety — Chỉ nhìn Mặt Trời qua kính lọc đạt chuẩn ISO 12312-2; chỉ trong lúc toàn phần mới nhìn trực tiếp được.
8. American Astronomical Society – How Dark Is Totality? (R. Fienberg) — Che 99% vẫn còn khoảng 1.000 lux, như ngày nhiều mây; lúc toàn phần khoảng 5 lux, như chạng vạng; sao Kim, sao Mộc dễ thấy.
9. NASA Science – Types of Solar Eclipses — Toàn phần, hình khuyên, một phần, lai (tùy chỗ đứng mà thấy toàn phần hay hình khuyên); trời tối như bình minh, chạng vạng; vành nhật hoa là lớp khí ngoài của Mặt Trời; mùa nhật thực hai lần mỗi năm.
10. NASA NSSDCA – Moon Fact Sheet, Sun Fact Sheet — Bán kính Mặt Trăng 1.737,4 km, Mặt Trời 695.700 km (to hơn khoảng 400 lần); khoảng cách trung bình 384.400 km và 149,6 triệu km (xa hơn khoảng 390 lần); cận điểm, viễn điểm trung bình 363.300 và 405.500 km.
11. Meeus, J. (1998). Astronomical Algorithms, 2nd ed. Willmann-Bell — Mặt Trăng (chương 47), Mặt Trời (chương 25, 32), chương động (22), giờ sao (12), vị trí người quan sát và thị sai (11, 40), nhật thực (54), độ sáng hành tinh (41).
12. Bretagnon, P. & Francou, G. (1988). Planetary theories in rectangular and spherical variables – VSOP87 solutions. Astronomy & Astrophysics 202, 309 — Lý thuyết VSOP87 cho vị trí Trái Đất (bản D, đã cắt gọn).
13. JPL Horizons (NASA JPL Solar System Dynamics) — Vị trí chuẩn của Mặt Trời, Mặt Trăng, sao Kim, sao Mộc dùng để kiểm mô phỏng.
14. Standish, E. M. & Williams, J. G. – Approximate Positions of the Planets (JPL) — Vị trí gần đúng của các hành tinh trên bầu trời lúc nhật thực.
15. Hoffleit, D. & Warren, W. H. (1991). Yale Bright Star Catalogue, 5th ed. (VizieR V/50) — Vị trí, cấp sao của các sao sáng.
16. Ảnh Trái Đất, Mặt Trăng, bầu trời sao – Solar System Scope (CC BY 4.0) — Đã thu nhỏ và nén lại. Giấy phép https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

Mô phỏng đã đơn giản hóa ở đâu

• Vị trí Mặt Trời, Mặt Trăng tính theo ngày giờ thật bằng các công thức trong sách của Meeus (Mặt Trăng theo bảng ELP-2000/82 rút gọn, Mặt Trời theo VSOP87 rút gọn), có tính thị sai tại chỗ đứng. So với lịch thiên văn JPL, sai không quá vài giây cung. Giờ tiếp xúc ở 10 địa điểm lệch không quá 15 giây so với giờ tính từ yếu tố Bessel của NASA; danh sách 201 lần nhật thực 1991–2080 khớp bảng NASA.
• Chênh lệch giữa giờ nguyên tử và giờ theo Trái Đất quay (ΔT) lấy theo công thức ước lượng của NASA (NASA cũng dùng công thức này). Trái Đất quay không đều nên giờ thật có thể lệch khoảng 10 giây với các lần tới năm 2035, có thể tới cả phút với lần năm 2070. Mép Mặt Trăng coi là tròn trơn; thật ra núi non ở mép làm giờ bắt đầu, kết thúc toàn phần xê dịch một hai giây.
• Bỏ qua khúc xạ của không khí, nên Mặt Trời sát chân trời trong mô phỏng thấp hơn thật khoảng nửa độ. Lần 02/08/2027 ở TP.HCM, Mặt Trời thật lặn muộn hơn mô phỏng vài phút. Giờ tính cho trung tâm thành phố; nơi khác lệch vài phút.
• Độ sáng bầu trời là minh họa, dựa trên các mốc của Hội Thiên văn Hoa Kỳ (AAS) — trưa nắng khoảng 100.000 lux, che 99% còn khoảng 1.000 lux, lúc toàn phần khoảng 5 lux. Bao nhiêu sao, hành tinh hiện ra cũng chỉ là ước lượng. Mặt đất, đồi ở chân trời là hình vẽ.
• Vành nhật hoa vẽ minh họa, không phải ảnh chụp của lần nhật thực đó; không vẽ hạt Baily, nhẫn kim cương, sắc quyển hồng. Đĩa Mặt Trời tối dần ở rìa theo một quy luật gần đúng.
• Sao lấy từ danh mục sao sáng Yale (75 sao sáng hơn cấp 2,3), không tính tuế sai nên lệch từ vài phút cung (năm 1995) tới khoảng 1° (năm 2070). Hành tinh tính bằng công thức gần đúng của JPL, sai cỡ phút cung.
• Cảnh 2 không đúng tỉ lệ. Khoảng cách trong mặt phẳng quỹ đạo Trái Đất bị nén (Mặt Trăng vẽ cách Trái Đất 9 lần bán kính Trái Đất, thật ra khoảng 60 lần). Độ lệch lên, xuống của Mặt Trăng và của bóng thì giữ đúng, để thấy đúng bóng trượt qua cách Trái Đất bao xa; vì vậy quỹ đạo trên hình trông nghiêng khoảng 30°, thật ra chỉ 5,1°. Bề rộng hai nón bóng ở chỗ Mặt Trăng và ở chỗ Trái Đất đúng tỉ lệ, còn chiều dài bị nén. Mặt Trời chỉ là đốm sáng chỉ hướng.
• Ở cảnh 2, 3, độ tối của bóng trên bản đồ chỉ để minh họa; vạch vàng cách nhau 20% diện tích đĩa Mặt Trời bị che. Trái Đất được tô bóng như một quả cầu tròn (giờ tiếp xúc thì tính trên Trái Đất hơi dẹt). Ảnh mây là ảnh của một ngày khác.
• Bảng ở cảnh 4 chỉ tính lúc tâm Mặt Trời còn trên chân trời.

Đăng 05/11/2026 · đã soát khoa học 05/11/2026